Niewydolność krążenia

W przypadku niewydolności krążenia serce nie jest w stanie dostarczyć życiowo ważnym narządom utlenowanej krwi w ilości wystarczającej do pokrycia ich podstawowego zapotrzebowania na tlen. Jeżeli stan ten trwa dłużej i nadal się  pogłębia, dochodzi do wyczerpania rezerw organizmu, a w konsekwencji do zgonu. Niewydolność krążenia można podzielić na ostrą, występującą nagle, zazwyczaj szybko postępującą, oraz przewlekłą, postępującą wolniej, w której mechanizmy kompensacyjne serca mogą zapewnić jego podstawową pracę na dłuższy czas.

Niewydolność krążenia często towarzyszy wrodzonym wadom serca – ciężkim, stwierdzanym krótko po porodzie (np. całkowity nieprawidłowy spływ żył  płucnych, przełożenie dużych naczyń, serce jednokomorowe, wady z dużym przeciekiem) oraz lżejszym, w późniejszym okresie życia.  Do najczęściej występujących objawów niewydolności krążenia należą: przyspieszony oddech, zwiększona męczliwość, konieczność częstych przerw podczas wysiłku, brak apetytu, niedostateczne przybieranie na wadze (brak przybierania na wadze), obrzęki, nudności, rzadziej wymioty. U noworodków i niemowląt do objawów niewydolności krążenia zalicza się trudności podczas karmienia (szybkie męczenie się, brak apetytu, niemożność przyjęcia wystarczającej ilości pokarmu), przyspieszony oddech, nadmierne pocenie się oraz częste infekcje układu oddechowego. Dziecko z powyższymi objawami należy poddać szybkiej diagnostyce w celu wykluczenia wrodzonej wady serca lub potwierdzenia wady wymagającej interwencji chirurgicznej. 

W diagnostyce należy uwzględnić również pozostałe choroby mogące powodować niewydolność krążenia:

  • nabyte choroby zastawek serca (infekcyjne zapalenie wsierdzia, gorączka  reumatyczna) 
  • zapalenia mięśnia sercowego 
  • kardiomiopatie oraz inne pierwotne choroby mięśnia sercowego 
  • zaburzenia rytmu 
  • przewlekłe choroby płuc 
  • niedokrwistość 
  • nadciśnienie tętnicze 
  • masywne krwawienie. 

Objawy niewydolności krążenia mogą wystąpić w przebiegu innych chorób dziecięcych (np. metabolicznych, endokrynologicznych itp.), niezbędna jest więc dokładna ocena stanu dziecka w celu ustalenia prawidłowego rozpoznania.  Diagnostykę dzieci z objawami niewydolności krążenia należy podjąć jak najszybciej. Należy wykonać podstawowe badania krwi (morfologię, biochemię)i moczu, przeglądowe zdjęcie klatki piersiowej, EKG oraz echokardiografię. Podjęte przez specjalistów leczenie powinno uwzględniać przyczynę objawów i próbować  ją usunąć. Jeżeli niewydolność krążenia jest spowodowana wadą serca, niezbędna może być interwencja kardiochirurgiczna.

Pracę serca można wspomagać farmakologicznie przed operacją i po niej, stosując najczęściej leki z następujących grup:

  • glikozydy naparstnicy, np. digoksyna (zwiększają kurczliwość serca) 
  • diuretyki, np. furosemid (usuwając nadmiar wody, zmniejszają obciążenie serca) 
  • inhibitory konwertazy angiotensyny, np. enarenal (poszerzają naczynia, ułatwiają  pompowanie krwi) 
  • <beta-blokery, np. propranolol (obniżają ciśnienie, zwalniając pracę serca, zmniejszają jego obciążenie). 

Krańcowa niewydolność krążenia jest stanem terminalnym, kiedy wszystkie mechanizmy kompensacyjne serca zostały wyczerpane. Niezbędne jest dokładne monitorowanie na oddziale intensywnej opieki medycznej, z możliwością zastosowania dodatkowych oraz ostatecznych metod leczenia:

  • ciągły wlew leków inotropowych wspomagających pracę serca (katecholaminy  – dopamina, adrenalina, blokery fosfodiesterazy II – milrinon) 
  • wspomaganie oddychania 
  • pozaustrojowe metody wspomagania krążenia 
  • przeszczepienie serca.

 

ECMO oraz systemy pozaustrojowego wspomagania krążenia  ECMO (ExtraCorporeal Membrane Oxygenation) – pozaustrojowe utlenowanie krwi – lub ECLS (Extracorporeal Life Support) – pozaustrojowe wspomaganie krążeniowo-oddechowe – to urządzenia zastępujące podstawową funkcję  płuc lub płuc i serca jednocześnie. Pozaustrojowe wspomaganie krążenia stosuje się w sytuacjach, kiedy serce lub płuca, bądź oba te życiowo ważne narządy jednocześnie, nie są  w stanie spełniać swojej podstawowej funkcji.

Należy pamiętać, iż wspomaganie to jest możliwe tylko przez krótki czas, wymaga precyzyjnego monitorowania i prowadzenia na oddziale intensywnej opieki medycznej, a także jest obarczone znacznym ryzykiem powikłań.  Wskazanie do podłączenia pacjenta do pozaustrojowego wspomagania krążenia stanowią  potencjalnie odwracalne stany chorobowe, które bez zastosowania wspomagania w krótkim czasie doprowadzą do zgonu pacjenta:

  • ostra niewydolność krążenia po chirurgicznej korekcji wady serca, niereagująca  na leczenie farmakologiczne 
  • kryza (przełom) nadciśnienia płucnego – czyli nagły niekontrolowany wzrost  ciśnienia płucnego 
  • <ostra niewydolność oddechowa. 

Należy pamiętać, że wprowadzenie pozaustrojowego wspomagania krążenia w przypadku nieodwracalnej niewydolności serca i(lub) płuc nie daje możliwości wyleczenia tych narządów i może stanowić tylko pomost do przeszczepienia, czyli zastąpienia narządu chorego zdrowym. Istnieją  również inne systemy wspomagania krążenia z powodzeniem stosowane u pacjentów dorosłych. Jednak w leczeniu dzieci, szczególnie noworodków, ich zastosowanie terapeutyczne jest nadal niepewne. Tutaj należy wymienić systemy wspomagania pracy komór VAD (Ventricle Assist Devices), kontrapulsację wewnątrzaortalną  oraz sztuczne serca (np. Abiocor).